Dlaczego Donald Trump tak uparł się na przejęcie Grenlandii

2026-01-22 13:09:02

Od początku roku 2026, narasta napięcie na linii USA-Dania-Grenlandia. Donald Trump twierdzi że to strategiczna wyspa, potrzebna do utrzymania pokoju.

Początek 2026 roku to spór USA z Danią o Grenlandię

Historia konfliktu między USA a Danią o GrenlandięKonflikt między Stanami Zjednoczonymi a Danią dotyczący Grenlandii ma korzenie historyczne, ale w ostatnich latach, zwłaszcza w 2026 roku, nabrał nowego wymiaru pod rządami prezydenta Donalda Trumpa. Grenlandia, największa wyspa świata, jest autonomicznym terytorium Królestwa Danii od ponad 300 lat. Nie jest to pełny konflikt zbrojny, ale napięcia polityczne, dyplomatyczne i gospodarcze, motywowane względami strategicznymi, zasobami naturalnymi i bezpieczeństwem. Poniżej zebrano kluczowe informacje na podstawie dostępnych źródeł, w tym historycznych faktów i bieżących wydarzeń.Tło historyczneGrenlandia należy do Danii od XVIII wieku, choć pierwsze osadnictwo europejskie (głównie norweskie i duńskie) sięga X wieku. W 1721 roku duński misjonarz Hans Egede rozpoczął kolonizację, a w 1933 roku Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej potwierdził duńską suwerenność nad wyspą.

 

english.elpais.com

Stany Zjednoczone wykazywały zainteresowanie Grenlandią już w XIX wieku:

  • W 1867 roku, po zakupie Alaski od Rosji, sekretarz stanu William H. Seward rozważał kupno Grenlandii i Islandii od Danii, ale do transakcji nie doszło.

  • Podczas II wojny światowej, po nazistowskiej okupacji Danii w 1940 roku, USA przejęły obronę Grenlandii na podstawie porozumienia z duńskim ambasadorem w Waszyngtonie. Amerykańskie siły zbudowały bazy wojskowe, by chronić wyspę przed Niemcami.

     

    nytimes.com

    Po wojnie USA nie uzyskały suwerenności – Trump błędnie twierdzi, że "oddali" Grenlandię Danii, co jest nieprawdą, gdyż nigdy nie należała do USA.

     

    ndtv.com +1

  • W 1946 roku prezydent Harry Truman zaoferował Danii 100 milionów dolarów w złocie za Grenlandię, ale oferta została odrzucona.

     

    cnn.com

  • W 1951 roku podpisano umowę "Defense of Greenland", pozwalającą USA na utrzymywanie baz wojskowych (np. Thule Air Base) w zamian za ochronę wyspy. To porozumienie obowiązuje do dziś i podkreśla strategiczną rolę Grenlandii w obronie NATO.

     

    abcnews.go.com +1

  • W latach zimnej wojny incydenty, jak katastrofa bombowca B-52 z bronią jądrową w 1968 roku blisko bazy Pituffik, pogorszyły relacje i przyczyniły się do wzrostu autonomii Grenlandii (Home Rule w 1979, Self-Government w 2009).

     

    diis.dk

Grenlandia ma bogate zasoby mineralne (rzadkie ziemie, uran, złoto) i strategiczną pozycję w Arktyce, co czyni ją atrakcyjną w kontekście zmian klimatycznych i rywalizacji z Rosją oraz Chinami.

 

warontherocks.com

Okres prezydentury Trumpa (2019–2021 i 2025–2026)

  • Pierwsza kadencja (2019): Trump publicznie zaproponował zakup Grenlandii, argumentując względami bezpieczeństwa narodowego. Dania i Grenlandia odrzuciły ofertę, nazywając ją "absurdalną". To spowodowało napięcia, w tym odwołanie wizyty Trumpa w Danii.

     

    en.wikipedia.org

  • Druga kadencja (2025–2026): Konflikt eskalował na początku 2026 roku. Trump zagroził aneksją Grenlandii, twierdząc, że jest niezbędna dla bezpieczeństwa USA przed Rosją i Chinami oraz dla projektu "Golden Dome" (system obrony antyrakietowej).

     

    abcnews.go.com +1

    Argumentował, że Dania nie jest w stanie bronić wyspy, a USA "musi" ją przejąć.

    • 14 stycznia 2026: Trump grozi 10% taryfami na Danię, Norwegię, Szwecję, Francję, Wielką Brytanię, Holandię i Finlandię, wzrastającymi do 25% do czerwca, jeśli nie dojdzie do porozumienia.

       

      abcnews.go.com +1

    • Europejscy sojusznicy (w tym NATO) zareagowali wysyłając wojska do Grenlandii poza strukturami NATO, co pogłębiło rozłam.

       

      twz.com

    • 17 stycznia: Demonstracje w Danii i Grenlandii przeciwko "amerykańskiemu kolonializmowi".

       

      theguardian.com

    • 19 stycznia: Trump twierdzi, że NATO od 20 lat naciska Danię na usunięcie rosyjskiego zagrożenia z Grenlandii, ale Dania "nic nie zrobiła".

       

      twz.com

    • 20 stycznia: W Davos Trump powtarza żądania, ale nie wyklucza siły, choć później wycofuje groźby inwazji.

       

      nytimes.com +1

      Mówi: "Dania może powiedzieć 'tak' i będziemy wdzięczni, lub 'nie' i USA to zapamięta".

       

      @JDIAZCARDIEL

    • 21 stycznia: Trump ogłasza "ramowe porozumienie" bez transferu suwerenności, wycofując taryfy. Szczegóły nieznane, ale dotyczy wzmocnienia obecności USA w bazach.

       

      cbc.ca

Dania zainwestowała ponad 6 miliardów USD w obronę Grenlandii, kupując F-35 i P-8 od USA.

 

thearcticinstitute.org

Grenlandczycy, w tym lider Jens-Frederik Nielsen, oświadczyli, że wolą Danię od USA.

 

theguardian.com +1

Konsekwencje i opinie

  • Międzynarodowe: Kryzys wywołał obawy o rozpad NATO, wojnę handlową USA-UE i konstytucyjny kryzys w USA (inwazja na sojusznika byłaby nielegalna).

     

    en.wikipedia.org +1

    Eksperci twierdzą, że aneksja byłaby strategicznym błędem, osłabiającym sojusze.

     

    atlanticcouncil.org +1

  • Grenlandia: Ruch niepodległościowy osłabł; mieszkańcy obawiają się "amerykańskiego kolonializmu".

     

    theguardian.com +1

  • Opinie publiczne (z X/Twitter): Dyskusje wahają się od poparcia dla Trumpa ("USA może kupić, bo Dania nie broni") po krytykę ("To hipokryzja, USA nigdy nie miały Grenlandii").

     

     

    Niektórzy sugerują aukcję lub podział wyspy.

Timeline kluczowych wydarzeń

Data Wydarzenie

1721 Początek duńskiej kolonizacji Grenlandii.

1933 Międzynarodowy sąd potwierdza duńską suwerenność.

1941 USA przejmują obronę Grenlandii podczas II wojny światowej.

1946 Oferta zakupu przez Trumana (odmowa).

1951 Umowa "Defense of Greenland".

1968 Katastrofa B-52 z bronią jądrową.

2019 Propozycja zakupu przez Trumpa (odmowa).

Styczeń 2026 Eskalacja: groźby taryf, demonstracje, wojska UE w Grenlandii.

21 stycznia 2026 Trump ogłasza porozumienie bez aneksji.

 

Na dzień 22 stycznia 2026 sytuacja wydaje się uspokojona, ale napięcia mogą powrócić. Konflikt podkreśla rywalizację w Arktyce i słabości sojuszy transatlantyckich.

Dlaczego Donald Trump, tak bardzo chce mieć Grenlandię na własność ?

Donaldowi Trumpowi bardzo może zależeć na minerałach (zwłaszcza rzadkich ziemiach – rare earth elements) znajdujących się na Grenlandii – i to jest jeden z kluczowych, choć nie zawsze publicznie podkreślanych, motywów jego obsesji na punkcie tej wyspy.Oto najważniejsze fakty i kontekst na styczeń 2026 roku:Dlaczego minerały są tak ważne?Grenlandia posiada ogromne, w dużej mierze niewydobyte złoża:

  • Rzadkie ziemie (rare earth elements – REE): neodym, dyspros, prazeodym, terb, itr, europ i inne. Szacuje się, że Grenlandia ma ok. 1,5 mln ton rezerw (8. miejsce na świecie według USGS).

  • Dwa największe projekty na świecie: Kvanefjeld i Tanbreez (ten drugi rozwijany przez amerykańską firmę Critical Metals Corp.).

  • Inne krytyczne minerały: uran, cynk, miedź, grafit, lit, wanad, tantal, german, gal, złoto, potencjalnie ropa i gaz.

Te surowce są niezbędne do:

  • Produkcji magnesów w turbinach wiatrowych i pojazdach elektrycznych,

  • Elektroniki (smartfony, chipy),

  • Sprzętu wojskowego (F-35, lasery, systemy naprowadzania, rakiety),

  • AI i technologii przyszłości.

Chiny kontrolują obecnie ~60–90% globalnego wydobycia i przetwarzania rare earths – Trump od lat traktuje to jako zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i niezależności USA.Co Trump i jego administracja mówią / robią?

  • Trump publicznie często podkreśla „bezpieczeństwo narodowe”, „ochronę przed Rosją i Chinami”, „Golden Dome” (system antyrakietowy) i kontrolę nad Arktyką. W styczniu 2026 wielokrotnie mówił: „Nie chodzi o minerały, mamy własne” lub „to kwestia bezpieczeństwa”.

  • Jednak jego ludzie i fakty mówią co innego:

    • Były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Mike Waltz (2024–2025): „To chodzi o krytyczne minerały”.

    • W styczniu 2026 Trump sam potwierdził w Davos i CNBC, że porozumienie ramowe z NATO obejmuje prawa do rare earths („They’re going to be involved in mineral rights, and so are we”).

    • Administracja Trumpa w 2025 lobbowała, by Tanbreez nie trafił do chińskich rąk, i rozważała udział USA w spółce Critical Metals (nawet pożyczkę 120 mln USD od Ex-Im Bank).

    • W 2025 podpisano umowy i listy intencyjne na inwestycje w Tanbreez – akcje spółki skoczyły o setki procent po eskalacji sporu o Grenlandię.

Dlaczego to nie jest tylko „bezpieczeństwo”?USA już mają bazy wojskowe na Grenlandii (Thule/Pituffik od 1951 r.), mogą je rozbudowywać i stacjonować wojsko bez przejmowania suwerenności.
Mogą też inwestować w górnictwo na obecnych zasadach (choć jest to trudne ze względu na klimat, lód i regulacje ekologiczne Grenlandii).
Trump jednak chce pełnej kontroli lub co najmniej uprzywilejowanego dostępu – to daje możliwość ominięcia duńskich/grenlandzkich ograniczeń środowiskowych, podatkowych i negocjacyjnych z rządem Grenlandii.Podsumowanie – czy minerały to główny motyw?

Motyw                             | Jak bardzo prawdopodobny? | Dowody / komentarze

Bezpieczeństwo narodowe / Arktyka | Bardzo wysoki | Główna narracja Trumpa, realne zagrożenie.

Kontrola nad rare earths i krytycznymi minerałami | Bardzo wysoki | Potwierdzone przez współpracowników, umowy 2025–2026, słowa Trumpa w Davos.

 

Osobiste / biznesowe interesy (Trump, sojusznicy) | Średni–wysoki | Spekulacje o udziale w spółkach górniczych.

 

Symboliczne „zwycięstwo” i ego | Wysoki | Styl Trumpa – „największy zakup ziemi w historii”.

 

 

Krótko: tak, minerały (zwłaszcza rare earths) to jeden z głównych powodów, dla których Trump tak mocno naciskał na Grenlandię. Bezpieczeństwo i geopolityka są prawdziwe, ale minerały to ogromny, strategiczny bonus – i administracja Trumpa nigdy nie ukrywała, że chce je mieć pod kontrolą USA, a nie Chin. Ostatnie porozumienie ramowe (styczeń 2026) z NATO / Danią prawdopodobnie daje USA właśnie taki uprzywilejowany dostęp do minerałów bez pełnej aneksji – klasyczny „art of the deal”.

 

wróć