SAFE 0% może kosztować więcej niż 20 lat zysków NBP. Rachunek dla Polski sięga miliardów

2026-03-16 18:28:38

Propozycja SAFE 0% przedstawiana jako „darmowe finansowanie armii” może w praktyce kosztować Polskę więcej niż wszystkie zyski Narodowego Banku Polskiego przekazane do budżetu w ciągu dwóch dekad.

SAFE 0% może kosztować więcej niż 20 lat zysków NBP. Rachunek dla Polski sięga miliardów

Debata o finansowaniu modernizacji armii w Polsce nabrała nowej dynamiki po decyzji prezydenta Karol Nawrocki, który zawetował ustawę umożliwiającą Polsce skorzystanie z programu SAFE przygotowanego przez Unię Europejską.

Zamiast kredytu z UE pojawiła się alternatywna koncepcja określana jako SAFE 0%. Jej zwolennicy przekonują, że Polska mogłaby finansować wydatki obronne bez płacenia odsetek i bez zwiększania długu wobec instytucji europejskich.

Problem polega na tym, że ekonomiczny rachunek może wyglądać zupełnie inaczej. Jeśli reakcja rynków finansowych okaże się trwała, koszt tej decyzji może być większy niż wszystkie pieniądze, jakie Narodowy Bank Polski przekazał do budżetu w ciągu ostatnich dwóch dekad.

Ile pieniędzy NBP przekazał państwu

Zgodnie z ustawą o banku centralnym 95 procent zysku NBP trafia do budżetu państwa. W wielu latach po kryzysie finansowym były to znaczące kwoty.

Największe transfery wyglądały następująco:

• około 8,2 mld zł w 2011 roku,

• około 6,2 mld zł w 2010 roku,

• ponad 10 mld zł z zysku za 2021 rok.

Łącznie w ciągu około 20 lat bank centralny przekazał do budżetu Polski szacunkowo 70–80 miliardów złotych.

Jednak sytuacja w ostatnich latach zmieniła się diametralnie.

NBP od trzech lat notuje straty

Od 2022 roku Narodowy Bank Polski notuje ujemne wyniki finansowe:

• 2022 – około −16,9 mld zł,

• 2023 – około −20,8 mld zł,

• 2024 – około −13,3 mld zł.

Oznacza to trzy kolejne lata bez żadnej wpłaty do budżetu państwa.

Straty wynikają głównie z kosztów polityki pieniężnej, wysokich stóp procentowych oraz zmian wyceny rezerw walutowych.

W praktyce oznacza to, że dziś budżet państwa nie może liczyć na finansowanie wydatków z bieżących zysków banku centralnego.

SAFE UE – konkretne pieniądze

Program SAFE przygotowany przez Komisję Europejską przewidywał udzielenie państwom członkowskim preferencyjnych pożyczek na modernizację armii.

W przypadku Polski mówimy o:

• około 43–44 miliardach euro,

• czyli blisko 200 miliardach złotych.

Koszt takiego finansowania szacowany był na około 3 procent rocznie, co oznaczałoby mniej więcej 6 miliardów złotych odsetek rocznie.

SAFE 0% – pieniądze tylko w teorii

Alternatywa określana jako SAFE 0% zakłada finansowanie wydatków poprzez operacje na rezerwach złota NBP.

W praktyce oznaczałoby to:

1. sprzedaż części złota,

2. finansowanie wydatków budżetowych,

3. późniejsze odkupienie kruszcu.

Problem polega na tym, że takie operacje nie są darmowe.

Na rynku złota istnieją:

• prowizje sprzedaży,

• prowizje zakupu,

• koszty logistyczne i operacyjne.

Aby operacja była opłacalna, cena złota musiałaby dodatkowo spaść po sprzedaży, tak aby państwo mogło odkupić kruszec taniej.

Innymi słowy, bank centralny musiałby prowadzić coś w rodzaju spekulacji na rynku złota, próbując przewidzieć moment sprzedaży i moment ponownego zakupu.

Rynki finansowe już reagują

Jeszcze zanim jakiekolwiek operacje na złocie zostały przeprowadzone, rynki finansowe zaczęły reagować na samą debatę.

Rentowność polskich obligacji dziesięcioletnich wzrosła z około 5 procent do około 5,7 procent.

Przy długu publicznym wynoszącym około 1,6 biliona złotych oznacza to potencjalny wzrost kosztów obsługi długu nawet o:

około 11 miliardów złotych rocznie.

Oczywiście pełny efekt pojawia się stopniowo wraz z refinansowaniem obligacji, ale skala potencjalnego kosztu jest bardzo duża.

Jeden ruch może kosztować więcej niż 20 lat zysków NBP

Najbardziej uderzające jest porównanie skali.

• Łączne wpłaty NBP do budżetu przez około 20 lat: 70–80 mld zł.

• Potencjalny koszt wzrostu rentowności długu: około 11 mld zł rocznie.

Oznacza to, że 6–7 lat wyższych kosztów obsługi długu może kosztować tyle, ile bank centralny przekazał państwu przez dwie dekady.

Złoto banku centralnego nie jest narzędziem budżetowym

Rezerwy złota Narodowy Bank Polski pełnią przede wszystkim funkcję stabilizacyjną.

Są elementem rezerw walutowych, które mają:

• wzmacniać wiarygodność finansową państwa,

• stabilizować system finansowy,

• zwiększać bezpieczeństwo waluty.

Wykorzystywanie ich do finansowania bieżących wydatków budżetowych poprzez sprzedaż i odkupienie oznaczałoby odejście od standardowej praktyki bankowości centralnej.

Wnioski

Program SAFE 0% jest przedstawiany jako sposób finansowania armii bez długu i bez odsetek. Jednak analiza ekonomiczna pokazuje, że rzeczywisty rachunek może być znacznie wyższy.

• sprzedaż i odkupienie złota generuje koszty transakcyjne,

• powodzenie operacji zależałoby od spekulacji na rynku złota,

• sama debata już podniosła rentowności obligacji.

Jeśli ten trend się utrzyma, koszt dla budżetu państwa może sięgać kilkunastu miliardów złotych rocznie.

 

A to oznacza, że próba uniknięcia kredytu z Unii Europejskiej może w praktyce okazać się jedną z najdroższych decyzji finansowych ostatnich lat.

wróć